مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری پژوهش و فناوری محیط زیست 2676-3060 10 18 2026 2 20 Evaluation of Watershed Management Conservation operations in Reducing Erosion and Sedimentation in the Alanza Watershed Using the MPSIAC Model ارزیابی اقدامات حفاظتی آبخیزداری در کاهش فرسایش و رسوب‌گذاری حوضه آلنزه با استفاده از مدل MPSIAC fa مکرم روانبخش سنگجویی دانشگاه فردوسی مشهد مائده قربان پور دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، مازندران آرمان انارکی دانشگاه تهران 2025 8 26 <p style="text-align: left;">Erosion and sedimentation pose major challenges to water and soil resource management, exerting detrimental impacts on ecosystems. Human societal development and increased anthropogenic activities have caused land degradation and altered land use patterns, consequently intensifying erosion and sedimentation. Assessing the impact of watershed rehabilitation operations on reducing soil erosion and sediment yield is essential to evaluate their effectiveness and inform optimal implementation strategies. This study evaluated implemented watershed conservation operations and their effects on erosion and sedimentation rates in the Alanza watershed from 2016 to 2023, comparing post-implementation conditions with pre-project baselines using the empirical MPSIAC model. Results indicate that conservation and rehabilitation operations reduced the sediment delivery ratio from 114 to 101 (11.4% decrease) and lowered the specific sediment yield per unit area across the watershed from 3009 m&sup3;/year to 1587 m&sup3;/year (47% reduction) before and after implementation, respectively. Overall, findings demonstrate that integrated biological and mechanical measures in the Alanza watershed can serve as an optimal strategy for sedimentation mitigation. However, sustaining these outcomes requires full and precise execution of the regional management plan, including: optimal budget allocation for unimplemented mechanical operations in designated areas, expansion of biological interventions (e.g., reseeding and rangeland exclosure), stakeholder education and local community engagement, reduced livestock grazing pressure, and continuous monitoring of erosion-sedimentation dynamics.</p> <p style="text-align: justify;">فرسایش و رسوب&zwnj;گذاری از چالش&zwnj;های اصلی مدیریت منابع آب و خاک هستند که تأثیرات مخربی بر اکوسیستم&zwnj;ها دارند. توسعه جوامع انسانی و افزایش فعالیت&zwnj;های بشر موجب تخریب و تغییر کاربری اراضی و درنتیجه افزایش میزان فرسایش و رسوب شده است. ارزیابی تأثیر اقدامات احیایی آبخیزداری را بر کاهش فرسایش خاک و تولید رسوب به&zwnj;منظور ارزیابی اثرات آن&zwnj;ها و تصمیم&zwnj;گیری صحیح در اجرای بهینه این طرح&zwnj;ها ضروری است. هدف تحقیق حاضر، ارزیابی اقدامات حفاظتی آبخیزداری اجرا شده و تأثیر آن&shy;ها بر میزان فرسایش و رسوب حوضه آبخیز آلنزه طی سال&zwnj;های 1395 تا 1402 و مقایسه آن با شرایط قبل از اجرای این طرح&zwnj;ها به کمک مدل تجربی امپسیاک (MPSIAC) بود. نتایج نشان داد که اقدامات حفاظتی و احیایی انجام&zwnj;شده سبب شده است که میزان ضریب رسوب&zwnj;دهی از 114 به 101 (کاهش 4/11%) و مقدار رسوب ویژه در واحد سطح برای کل حوضه از حدود 3009 مترمکعب در سال به 1587 مترمکعب در سال (47%) به ترتیب قبل و بعد از اجرای اقدامات احیایی کاهش یابد. نتایج این پژوهش نشان داد که ترکیب اقدامات بیولوژیکی و مکانیکی در مدیریت حوضه آلنزه می&zwnj;تواند به&zwnj;طور مؤثری فرآیند رسوب&zwnj;گذاری را کاهش دهد و به&zwnj;عنوان الگویی برای مدیریت تلفیقی آبخیزهای مشابه مطرح شود. با این وجود، تداوم اثربخشی این اقدامات منوط به اجرای نظام&zwnj;مند برنامه مدیریت جامع است که شامل تخصیص هدفمند بودجه به پروژه&zwnj;های مکانیکی نیمه&zwnj;تمام، توسعه طرح&zwnj;های بیولوژیکی نظیر بذرپاشی و قرق مراتع، ارتقای آگاهی و مشارکت جوامع محلی، مدیریت فشار دام و استقرار سامانه&zwnj;های پایش مستمر فرسایش و رسوب می&zwnj;باشد.</p> http://journal.eri.acecr.ir/fa/Article/Download/51266