مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری مدیریت فردا 2228-6047 21 70 2023 9 3 Designing an expert system for risk assessment in exploration & development oil ‎and gas fields طراحی سیستم خبره برای ارزیابی ریسک اکتشاف و ‏توسعه میادین نفت و گاز 195 220 fa حمیدرضا وزیری گهر دانشگاه پیام نور جواد اخلاقی دانشگاه آزاد واحد تهران شمال 2022 1 15 In order to assess the risk of exploration and development of oil and gas fields, which is mentioned as one of the ‎most important determining parameters in the economic development of oil- countries, an expert system using ‎the inference fuzzy system approach was designed. First, the system inputs, which are in fact the characteristics ‎of risk assessment for the exploration and development of oil and gas fields, were extracted. In continuation, ‎the knowledge base of the system, the most important part of which is considered to be in the form of if-then ‎rules and based on the opinions of experts in the upstream part of the oil industry. To do this, the degree of ‎system accuracy is measured in two stages based on expert comments. Based on the Likert scale and presenting ‎a questionnaire to the experts, Student's t-test was performed and out of 48 defined indicators, 42 indicators ‎were selected as the final index. In the next step, the data validation of an oil field in the south of the country ‎was provided to the oil industry experts and they were asked to evaluate the output of the system‏.‏‎ Finally, the ‎opinions of experts were compared with the output of the expert system and based on the criterion of mean ‎square error (MSE) and a small difference between the average opinion of experts and the output of the system, ‎it was determined that the designed expert system has sufficient accuracy and validity for future studies.‎ در این پژوهش به منظور ارزیابی ریسک اکتشاف و توسعه میادین نفت و گاز که از آن به عنوان یکی از مهم‎ ‎ترین ‏پارامترهای تعیین کننده در توسعه‎ ‎ی اقتصادی کشورهای نفت‎ ‎خیز یاد می‎ ‎شود، یک سیستم خبره با استفاده از رویکرد ‏سیستم استنتاج فازی طراحی گردید. در ابتدا ورودی‎ ‎های سیستم کـه در واقع شاخص‎ ‎های ارزیابی ریسک اکتشاف و ‏توسعه میادین نفت و گاز هستند، استخراج شدند. در ادامه پایگاه دانش سیستم که مهم‎ ‎ترین بخش آن تلقی می‎ ‎شود به ‏صورت قواعد اگر- آنگاه و مبتنی بر نظرات خبرگان بخش بالادستی صنعت نفت تشکیل شده است. برای این کار، در دو ‏مرحله مبتنی بر نظرسنجی از خبرگان، درجه صحت سیستم سنجیده شده است. بر اساس طیف لیکرت و ارائه پرسشنامه ‏به خبرگان، آزمون آماری تی استیودنت انجام و از میان 48 شاخص تعریف شده، تعداد 42 شاخص بعنوان شاخص ‏نهایی برگزیده شدند. در مرحله بعدی، اعتبارسنجی داده‎ ‎های مربوط به یک میدان نفتی در جنوب کشور در اختیار ‏خبرگان صنعت نفت قرار گرفت و از ایشان خواسته شد بر اساس این ورودی‎ ‎ها، خروجی سیستم یعنی ریسک اکتشاف و ‏توسعه میادین نفت و گاز را ارزیابی و پیش‎ ‎بینی نمایند. در نهایت نظرات خبرگان با خروجی حاصل از سیستم خبره ‏مقایسه شده و بر اساس معیار میانگین مجذورات خطا‎ (MSE) ‎و اختلاف ناچیز بین میانگین نظر خبرگان و خروجی ‏سیستم، مشخص گردید سیستم خبره طراحی شده از دقت و اعتبار کافی برای مطالعات آتی برخوردار است.‏ http://modiriyatfarda.ir/en/Article/Download/33438