نقش رانت نفت در زمینه اثرگذاری سیاست‌های سبز بر سلامت محیط‌زیست در ایران

چکیده مقاله :

رانت نفت می‌تواند از طریق سرمایه‌گذاری در فناوری‌های سبز و انرژی پاک به افزایش کیفیت و پایداری محیط‌زیست کمک ‌کند. در مقابل، ممکن است که وابستگی به منابع نفتی با تضعیف کیفیت نهادی و حکمرانی خوب، اثر مطلوب فناوری‌های سبز و انرژی پاک را بر کیفیت محیط‌زیست کاهش دهد. بر این اساس در پژوهش حاضر به بررسی اثر اقدامات و سیاست‌های مدیریت سبز (شامل فناوری‌های سبز و انرژی پاک)، رانت نفت و اثر تعاملی این دو متغیر بر ضریب ظرفیت بار محیط‌زیست در ایران که با تقسیم ظرفیت زیستی اکوسیستم (سمت عرضه) بر ردپای بوم‌شناختی (سمت تقاضا) محاسبه می‌شود، طی سال‌های 2022-1990 پرداخته شده است. به این ‌منظور از رویکرد نوین خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی فوریه (F-ARDL) مبتنی‌بر بازنمونه‌گیری استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که تأثیر بلندمدت اقدامات و سیاست‌های مدیریت سبز و رانت نفت بر ضریب ظرفیت بار، مطابق انتظار به‌ترتیب مثبت و منفی است. اثر تعاملی اقدامات و سیاست‌های مدیریت سبز و رانت نفت بر ضریب ظرفیت بار، منفی است که نشان می‌دهد رانت نفت منجر به تضعیف اثر مطلوب فناوری‌های سبز و انرژی پاک بر کیفیت محیط‌زیست می‌شود و فرضیه نفرین منابع طی دوره مورد بررسی را تأیید می‌کند. بر اساس سایر نتایج، رشد اقتصادی و شهرنشینی، اثر منفی و معنی‌دار بر ضریب ظرفیت بار داشته‌اند و فرضیه هاله آلودگی نیز تأیید می‌شود. بر این اساس تدوین و اعمال سیاست‌های لازم  به منظور کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و اختصاص بخشی از درآمدهای حاصل از فروش نفت به سرمایه‏‌گذاری در تکنولوژی‏های مناسب و سازگار با محیط‌زیست از طریق ایجاد صندوق‌های سبز، پیشنهاد می‌شود.

چکیده انگلیسی :

Oil rents can contribute to improving environmental quality and sustainability through investment in green technologies and clean energy. Conversely, dependence on oil resources may weaken the positive impact of green technologies and clean energy on environmental quality by undermining institutional quality and good governance. Accordingly, this study investigates the effects of green management measures and policies (including green technologies and clean energy), oil rent, and their interaction on the Environmental Load Capacity Factor (LCF) in Iran, calculated as the ratio of ecosystem biocapacity (supply side) to ecological footprint (demand side), over the period 1990–2022. To this end, a novel Fourier bootstrap ARDL (F-ARDL) approach is employed. The results indicate that the long-run effects of green management measures and policies and oil rent on LCF are positive and negative, respectively, as expected. The interaction effect between green management measures and policies and oil rent on LCF is negative, suggesting that oil rent weakens the beneficial impact of green technologies and clean energy on environmental quality and thereby supports the resource curse hypothesis over the study period. Furthermore, economic growth and urbanization exert a negative and statistically significant effect on LCF, confirming the pollution halo hypothesis. Accordingly, it is recommended that appropriate policies be formulated and implemented to reduce dependence on oil revenues and allocate a portion of oil revenues to investment in suitable and environmentally friendly technologies through the establishment of green funds

منابع و مأخذ:

گل‌خندان، ابوالقاسم. (1403الف). تأثیر آستانه‌ای پیچیدگی اقتصادی بر وابستگی به منابع طبیعی در کشورهای منطقه MENA. سیاست‌ها و تحقیقات اقتصادی، 3(1): 138-174. Doi: 10.22034/jepr.2024.141515.1130
گل‌خندان، ابوالقاسم. (1403ب). تأثیر نامتقارن بیکاری بر ضریب ظرفیت بار (LCF) در کشورهای منتخب منطقه MENA: آزمون فرضیه منحنی زیست‌محیطی فیلیپس (EPC). اقتصاد و تجارت نوین، 19(64): 133-173. Doi: 10.30465/jnet.2025.49103.2145
گل‌خندان، ابوالقاسم. (1403ج). جهانی‌شدن مالی و پایداری زیست‌محیطی در ایران: رویکرد BFGC-Q. مجلس و اقتصاد، 2: 657-691. Doi: 10.22034/mec.2025.17742.1102
گل‌خندان، ابوالقاسم. (1404). تأثیر وابستگی به منابع طبیعی و جهانی‌شدن اقتصادی بر پایداری محیط‌زیستی در ایران در چارچوب منحنی محیط‌زیستی کوزنتس N-شکل. محیط‌زیست و توسعه فرابخشی، 10(87): 60-77. Doi: 10.22034/envj.2025.444793.1346
گل‌خندان، ابوالقاسم و جهانگیری، لیلا. (1404). اثر تعاملی ریسک ژئوپلیتیک و رانت نفت بر انتشار کربن در کشورهای صادرکننده نفت. مطالعات اقتصاد بخش عمومی، 4(1): 59-90. Doi: 10.22126/pse.2024.10509.1118
محتشمی، نازیلا؛ صالح، ایرج و رفیعی، حامد. (1394). تأثیر رشد صادرات نفت بر کیفیت محیط‌زیست در کشور ایران. اقتصاد کشاورزی، 9(2): 142-121.
محمدیان‌منصور، صاحبه و گل‌خندان، ابوالقاسم. (1402). اثر تعاملی حکمرانی خوب و رانت نفت بر امید به زندگی در ایران. راهبردهای مدیریت در نظام سلامت، ۸(۲): ۱۴۴-۱۶۰.

Aytun, C., Erdogan, S., Pata, U. K. & Cengiz, O. (2024). Associating environmental quality, human capital, financial development, and technological innovation in 19 middle-income countries: A disaggregated ecological footprint approach. Technology in Society, 76(4), 102445. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2023.102445
Becker, R., Enders, W. & Lee, J. (2006). A Stationarity test in the presence of an unknown number of smooth breaks. Journal of Time Series Analysis. 27(3), 381-409. DOI:10.1111/j.1467-9892.2006.00478.x
Bergougui, B. (2024). Investigating the relationships among green technologies, financial development, and ecological footprint levels in Algeria: Evidence from a novel Fourier ARDL approach. Sustainable Cities and Society, 112(1), 105621. https://doi.org/10.1016/j.scs.2024.105621
Bergougui, B., Aldawsari, M.I. (2024). Asymmetric impact of patents on green technologies on Algeria's Ecological Future. Journal of Environmental Management, 355(28), 120426. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2024.120426
Bilgili, F., Soykan, E., Dumrul, C., Awan, A., Onderol, S. & Khan, K. (2023). Disaggregating the impact of natural resource rents on environmental sustainability in the MENA region: A quantile regression. Resources Policy, 85.
Birdsall, N. & Wheeler, D. (1993). Trade policy and industrial pollution in Latin America: where are the pollution havens? The Journal of Environment and Development, 2(1), 137-149. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.103825
Christopoulos, D.K. & Leon-Ledesma, M.A. (2011). International output convergence, breaks, and asymmetric adjustment. Studies in Nonlinear Dynamics and Econometrics, 15(3), 67-97. https://doi.org/10.2202/1558-3708.1823
Dogan, A., Pata, U. K. (2022). The role of ICT, R&D spending, and renewable energy consumption on environmental quality: testing the LCC hypothesis for G7 countries. Journal of Cleaner Production. 380(1), 135038. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.135038
Du, J., Yang, X., Long, D. & Xin, Y. (2024). Modeling the influence of natural resources and social globalization on load capacity factor: New insights from the ASEAN countries, Resources Policy, 91(3), 104816. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104816
Enders, W. & Lee, J. (2012). The flexible Fourier form and Dickey-Fuller type unit root tests. Economics Letters. 117(1), 196-199. https://doi.org/10.1016/j. econlet.2012.04.081
Erdogan, S. (2024). On the impact of natural resources on environmental sustainability in African countries: A comparative approach based on the EKC and LCC hypotheses. Resources Policy, 88(3), 104492. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.104492
Feng, Q., Usman, M., Saqib, N. & Mental, U. (2024). Modeling the contribution of green technologies, renewable energy, economic complexity, and human capital in environmental sustainability: Evidence from BRICS countries. Gondwana Research, 132(6), 168-181. https://doi.org/10.1016/j.gr.2024.04.010
Gallant, AR. (1981). On the bias in flexible functional forms and an essentially unbiased form: the Fourier flexible form. Journal of Econometrics. 15(2), 211-245. https://doi.org/10.1016/0304-4076(81)90115-9
Hossain, E., Ullah, E., Rehman, M. Z., Haseeb, M. & Esquivias, M.A. (2024). Going Sustainable or Going Extinct: The Consequences of Clean Technologies, Green Finance, and Natural Resources on the Environment. Sustainability, 16(14). https://doi.org/10.3390/su16145836
Javaheri, B. & Azizi, V. (2024). The Role of environmental innovation and economic complexity in reducing environmental degradation of Iran. Parliament and Economy, 1, 73-101. DOI: 10.22034/mec.2024.16723.1026
Kathuria, K. & Kumar, N. (2022). Are exports and imports of India’s trading partners co-integrated? Evidence from Fourier bootstrap ARDL procedure. Empirical Economics. 62(3), 1177-1191. https://doi.org/10.1007/s00181-021-02061-z
Kahia, M. & Omri, A. (2024). Oil rents and environmental sustainability: Do green technologies and environmental technological innovation matter? Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 10(3). https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2024.100366
Kirikkaleli, D., Sofuoglu, ˘ E. & Ojekemi, O. (2023). Do patents on environmental technologies matter for the ecological footprint in the USA? Evidence from the novel Fourier ARDL approach. Geoscience Frontiers, 14(4), 101564. https://doi.org/ 10.1016/j.gsf.2023.101564
Lin, H.H., Hsu, C.C., Wu, P.H., Shen, C.C & Chen, GH. (2024). Demystifying the interconnections among natural resources, fintech, green technologies, and sustainable environment in E-7 nations. Resources Policy, 90(3). 104698 https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104698
Luqman, M. (2024). Transition towards natural resource rents and green technology to achieve China's COP26 success: A novel insights in the case of trade openness and environmental pollution. Resources Policy, 92. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.105021
Lütkepohl, H. (2006). Structural vector autoregressive analysis for co-integrated variables. Allgemeines Statistisches Archive, 90, 75-88.
Majekodunmi, T.B., Shaari, M.S., Abidin, N.Z. & Ridzuan, A.R. (2023). Green technology, exports, and CO2 emissions in Malaysia. Heliyon, 9(8), 18625. DOI: 10.1016/j.heliyon.2023.e18625
McNown, R., Sam, C.Y., Goh, S.K. (2018). Bootstrapping the autoregressive distributed lag test for co-integration. Appl. Econ. 50(13), 1509-1521. https://doi.org/ 10.1080/00036846.2017.1366643
Mahmood, H. & Saqib, N. (2022). Oil rents, economic growth, and CO2 emissions in 13 OPEC member economies: Asymmetry analyses. Front. Environ. Sci, 10, 1025756. https://doi.org/10.3389/FENVS.2022.1025756/BIBTEX
Omay, T. (2015). Fractional frequency flexible Fourier form to approximate smooth breaks in unit root testing. Economics Letters. 134(3), 123-126. https://doi.org/10.1016/j. econlet.2015.07.010
Pata, U. K. (2021). Do renewable energy and health expenditures improve load capacity factor in the USA and Japan? A new approach to environmental issues. The European Journal of Health Economics, 22(9), 1427-1439. https://doi.org/10.1007/s10198-021-01321-0
Pata, U.K. & Aydın, M. (2020). Testing the EKC hypothesis for the top six-hydropower energy-consuming countries: Evidence from Fourier bootstrap ARDL procedure. Journal of Cleaner Production. 264(3), 121699. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.121699
Pata, U.K. & Ertugrul, H.M. (2023). Do the Kyoto Protocol, geopolitical risks, human capital, and natural resources affect the sustainability limit? A new environmental approach based on the LCC hypothesis. Resources Policy, 81(26), 103352. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.103352
Pata, U.K., Kartal, M.T., Adebayo, T.S. & Ullah, S. (2024). Enhancing environmental quality in the United States by linking biomass energy consumption and load capacity factor. Geoscience Frontiers, 14(3), 101531. https://doi.org/10.1016/j.gsf.2022.101531
Qing, L., Usman, M., Radulescu, M., & Haseeb, M. (2024). Towards the vision of going green in South Asian region: The role of technological innovations, renewable energy and natural resources in ecological footprint during globalization mode. Resources Policy, 88, 104506. https://doi.org/10.1016/j. resourpol.2023.104506
Saqib, N. & Dinca, G. (2023). Exploring the asymmetric impact of economic complexity, FDI, and green technology on carbon emissions: Policy stringency for clean-energy investing countries. Geoscience Frontiers, 15(4), 101671. https://doi.org/10.1016/ j.gsf.2023.101671
Shi, Y., Li, J., Fang, Z., Li, Y., Hu, H., Nie, W. & Meng, F. (2024). Probing the role of natural resources and urbanization towards ecological sustainability in BRICST economies. Resources Policy, 91. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104739
Siche, R., Pereira, L., Agostinho, F., & Ortega, E. (2010). Convergence of ecological footprint and energy analysis as a sustainability indicator of countries: Peru as a case study. Communications in Nonlinear Science and Numerical Simulation, 15(10), 3182-3192. https://doi.org/10.1016/j.cnsns.2009.10.027
Solarin, S.A. (2019). Modeling the relationship between financing by the Islamic banking system and environmental quality: Evidence from bootstrap autoregressive distributive lag with Fourier terms. Quality & Quantity, 53(6), 2867-2884. https://doi. org/10.1007/s11135-019-00904-7
Voumik, L.C., Ghosh, S., Rashid, M., Das, M.K., Esquivias, M.A. & Rojas, O (2024). The effect of geopolitical risk and green technology on load capacity factors in BRICS. Utilities Policy, 88, 101757. https://doi.org/10.1016/j.jup.2024.101757
Ya, D., Quddos, A., Feng, M., Ullah, A. & Ameer, W. (2024). Assessing the impact of fiscal policy and natural resources on environmental degradation in BRICS countries: A resource management perspective. Resources Policy, 90. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104792
Zambrano-Monserrate, M.A. & Ormeño-Candelario, V. (2023). Disaggregated impact of natural resources rents on the ecological footprint: new evidence from more polluting countries. Mineral Economics, DOI: 10.1007/s13563-023-00407-w