ارزیابی ریسکها و رتبه¬بندی پروژه¬ها با روش سیستم استنتاج فازی و AHP در چارچوب استاندارد دانش مدیریت پروژه
محورهای موضوعی : مديريت دانش
آفرين اخوان
1
*
,
زهرا زارع هرفته
2
1 - دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران
2 - دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران
کلید واژه: ارزیابی ریسک پروژه تحلیل سلسله مراتبی استاندارد PMBOK استنتاج فازیپروژه هاي نفتي,
چکیده مقاله :
مديريت ريسک براي کاهش شکستهاي ناشي از ريسکهاي مختلفي نظير چرخههاي نامطمئن اقتصادي، تقاضاي نامطمئن مشتري و حوادث طبيعي و انساني غيرقابل پيشبيني و ... ضروري است. در اين پژوهش سعي شد با شناسايي و اولويتبندي ريسکهاي پروژهها براساس استاندارد PMBOK و رتبهبندي آنها براساس تلفيق تکنيکهاي فازي و تحليل سلسله مراتبي، اطلاعات کامل و جامعي از مديريت ريسک پروژههاي نفتي در اختيار مديران و خبرگان قرار گيرد. اين پژوهش در شرکت مشاوره مهندسي عميد و با همکاري ٧ نفر از مشاوران پروژههاي صنعت نفت بر روي سه پروژهي صنعت نفت (پروژه a، پروژه b و پروژه c) انجام شد. ابتدا با استفاده از مطالعات پيشين و کسب نظر از مشاوران شرکت و در چارچوب استاندارد PMBOK، ريسکهاي پروژههاي صنعت نفت در چهار گروه ريسکهاي فني، درون سازماني، برون سازماني و مديريت پروژه، قرار گرفتند. سپس ريسکها با روش تحليل سلسله مراتبي (AHP) فازي رتبهبندي شدند. معيارهاي رتبهبندي در روش مقايسات زوجي هزينه، زمان، کيفيت و محدوده پروژه مشخص گرديد. ريسکها براساس تأثيري که بر اين اهداف پروژه (هزينه، کيفيت، زمان و هزينهي پروژه) ميگذارند رتبهبندي شدند. پس از وزندهي ريسکها، سه پروژهي تحقيق براساس هر کدام از ريسکهاي شناساييشده مقايسه زوجي شدند و از نتيجهي اين مقايسات بهعنوان ورودي استنتاج فازي استفاده شد. در نهايت ميزان موفقيت هر کدام از پروژهها بدست آمد و پروژه b، در رتبه اول، پروژه a در رتبه دوم و پروژه c در رتبه سوم قرار گرفت؛ در نتيجه پروژه b بهعنوان پروژه با کمترين ريسک انتخاب شد.
Risk management is essential for mitigating failures arising from various risks, including uncertain economic cycles, unpredictable customer demand, and unforeseen natural and human disasters. This research aims to provide managers and experts with comprehensive and detailed information on risk management in petroleum projects by identifying and prioritizing project risks based on the PMBOK standard and ranking them using a combination of fuzzy techniques and the Analytic Hierarchy Process (AHP). This study was conducted at Amid Engineering Consulting Company in collaboration with seven consultants from the petroleum industry, focusing on three oil industry projects (Project A, Project B, and Project C). Initially, based on previous studies and input from the company's consultants—within the framework of the PMBOK standard—the risks associated with petroleum industry projects were categorized into four groups: technical, internal organizational, external organizational, and project management risks. Subsequently, these risks were ranked using fuzzy AHP. The ranking criteria in the pairwise comparison method were defined as cost, time, quality, and project scope. The risks were ranked based on their impact on these project objectives. After weighting the risks, the three research projects were pairwise compared based on each identified risk, and the results of these comparisons were used as inputs for fuzzy inference. Ultimately, the success rate of each project was determined, with Project B ranking first, Project A second, and Project C third. Consequently, Project B was selected as the project with the lowest risk.
1- فدائيآشياني، صادق. شناسايي، ارزيابي و اولويتبندي ريسکهاي پروژه براساس تاپسيس فازي (مورد مطالعاتي: پروژههاي توسعهاي شرکت ذوبآهن اصفهان). پاياننامه کارشناسيارشد، موسسه آموزش عالي صنعتي فولاد، دانشکده مهندسي صنايع و مديريت، 1397.
2- سیدنژاد، حسین. دستهبندی اجرایی حول مدیریت ریسک براساس استاندارد PMBOK در پروژههای عمرانی. پنجمین کنفرانس بینالمللی حسابداری، مدیریت و نوآوری در کسب و کار، تهران، 1398.
3- حاجييخچلي، سيامک، پرچمي جلال، مجيد و اسدي، محمدکاظم. انتخاب تأمينکنندگان در زنجيره تامين سبز پروژههاي صنعت نفت و گاز با ترکيب روشهاي تصميمگيري چند معياره فازي. مديريت مخاطرات محيطي (دانش مخاطرات سابق)، 4(3)، 246-231، 1396.
4- برخورداري احمدي، مهناز و جمالي، ابراهيم. شناسايي مخاطرات پروژههاي نفتي براساس استاندارد PMBOK و رتبهبندي آنها بارويکرد AHP و TOPSIS در محيط فازي، فصلنامه تخصصي رشد فناوري، 13 (50)، 50-41، 1396.
5- تايانلويبيک، قربان. ارزيابي و اولويتبندي ريسکهاي موجود در پروژههاي صنعتي نيروگاهي. پاياننامه کارشناسيارشد، مؤسسه آموزش عالي اشراق، دانشکده مهندسي صنايع، 1396.
6- قنبری قوی، علیرضا و جوهری، مجید. فرآیند مدیریت ریسک با رویکرد تطابق در بازارهای اقتصادی تورمی. کنفرانس ملی معماری و عمران شهری، تربت جام، 1396.
7- قربانی، سمیه. مدیریت ریسک پروژه مبتنی بر راهنمای PMBOK و کاربرد آن در پروژههای عمرانی. عمران و پروژه، 3(2)، 60-79، 2021.
8- سايهباني، مصباح، حاتمي، فرزاد و هروي، حميد. اولويتبندي ريسکها و ارائهي مدل مديريت ريسک در توسعهي نيروگاههاي بادي براساس استاندارد مديريت پروژه. نشريه مهندسي عمران اميرکبير، 50(4)، 812-801، 1397.
9- شاهمیرزایی، علی، پاسبان، محمد. ارزیابی ریسکهای سازمان قطار شهری تبریز و حومه، براساس استاندارد PMBOK. تحقیقات میانرشتهای در علوم مهندسی و مدیریت، دوره 3، 1400.
10- رهنمایرودپشتی، فریدون، امینی، هادی، عزیزی، فرهاد، نوروزی، محمد. ارزیابی مدیریت ریسک شرکت با استفاده از کاربرد تصمیمگیری چند معیاره خاکستری با وزن آنتروپی. مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار. 46. 495-516، 1400.
11- همتینیا، سلمان، مبشری، مهسا و جوزی، سیدعلی. مدیریت تلفیقی ریسکهای مکانمند خطوط لوله انتقال نفت و گاز. چهارمین کنفرانس بینالمللی پژوهشهای کاربردی در علوم و مهندسی، 1398.
12- خليلزاده، محمد، کاظمي، جلال، دهقانسانج، کاظم. ارزيابي و اولويتبندي توليد محصولات کشاورزي با روش تصميمگيري تاپسيس فازي (مطالعه موردي منطقه مهاباد و مياندوآب). چهارمين همايش ملي کشاورزي، دانشگاه تهران، 1395.
13- افروغ، احمد، عباسی، مصطفی. نقش مدیریت ریسک در کاهش حوادث ساخت و نصب در صنایع پتروشیمی. پژوهشهای کاربردی در فنی و مهندسی، 10، 1-14، 1397.
14- بمانیطوفال، رومینا و خاتمی، سید شهاب. مدیریت ریسک در پروژههای ساختمانی براساس استاندارد PMBOK. هفتمین کنفرانس ملی فناوریهای نوین در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی، تهران، 1399.
15- موسیزاده مقدم، امیر. مدیریت و ارزیابی ریسک ایمنی در کارگاههای سدسازی با روش AHP. کار و جامعه، 234، 43-50، 1398.
16- محقر، علی، خراسانی، علیرضا. طراحی مدل ارزیابی مدیریت ریسک در شرکتهای خودروساز؛ نظریه دادهبنیاد. چشمانداز مدیریت صنعتی، 39، 28-9، 1399.
17- علیکاظمی، مهدی، علیحسینی، مسعود، احتشامراثی، رضا. ارزیابی عوامل ریسک انسانی در پروژههای نفت و گاز: مطالعه موردی شرکت نفت و گاز پارس. پژوهشهای سیاستگذاری و برنامهریزی انرژی، 18، 66-39، 1399.
18- سلاجقه، ساغر، اخوان، آفرین، حاجیحسینی، علیرضا. تعيين مدل بهينه ارزيابي ريسك در پروههاي عمراني- مطالعه موردي پروژه احداث كارخانه فولاد. طب کار، 12(1). 33-24، 1399.
19- Yousri, E., Sayed, A.E.B., Farag, M.A. and Abdelalim, A.M., Risk Identification of Building Construction Projects in Egypt. Buildings, 13(4), pp.1084, (2023).
20- Sanajaoba, S. and Fernandez, E., Maiden application of Cuckoo Search algorithm for optimal sizing of a remote hybrid renewable energy System. Renewable energy, 96, pp.1-10, (2016).
21- Freeman, J. and Chen, T., Green supplier selection using an AHP-Entropy-TOPSIS framework. Supply Chain Management: An International Journal, 20(3), pp.327-340, (2015).
22- Ramli, M.A., Hiendro, A. and Twaha, S., Economic analysis of PV/diesel hybrid system with flywheel energy storage. Renewable Energy, 78, pp.398-405, (2015).
23- Schwening, G.S. and Abdalla, Á.M., Selection of agricultural aircraft using AHP and TOPSIS methods in fuzzy environment. In 29th Congress of the International Council of the Aeronautical Sciences, pp. 0875, (2014).
24- Kumar, D. and Katoch, S.S., Sustainability indicators for run of the river (RoR) hydropower projects in hydro rich regions of India. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 35, pp.101-108, (2014).
25- Abd El-Karim, M.S.B.A., Mosa El Nawawy, O.A. and Abdel-Alim, A.M., Identification and assessment of risk factors affecting construction projects. HBRC journal, 13(2), pp.202-216, (2017).
26- Khodeir, L.M. and Mohamed, A.H.M., Identifying the latest risk probabilities affecting construction projects in Egypt according to political and economic variables. From January 2011 to January 2013. HBRC journal, 11(1), pp.129-135, (2015).
27- Waqar A., Othman, I. and González-Lezcano, R.A., Challenges to the Implementation of BIM for the Risk Management of Oil and Gas Construction Projects: Structural Equation Modeling Approach. Sustainability, 15(10), p.8019, (2023).
28- Kassem, M.A., Risk management assessment in oil and gas construction projects using structural equation modeling (PLS-SEM). Gases, 2(2), pp.33-60, (2022).
29- Dhaenens-Flipo, C. and Finke, G., An integrated model for an industrial production–distribution problem. Iie Transactions, 33(9), pp.705-715, (2001).
30- Zebardast, E., Application of analytic hierarchy process in urban and regional planning. pp.13-21, (2002).