بررسی نقش میانجی قابلیت فناوری و مزیت رقابتی در رابطه بین بازارگرایی و عملکرد بازار در شرکتهای دانشبنیان
محورهای موضوعی : كارآفريني و مديريت شركتهاي دانش بنيان
محمد باقر مهذب ترابی
1
,
سید محمد حسن حسینی
2
*
,
سید حسین سیدی
3
1 - گروه مدیریت، دانشگاه صنعتی شاهرود
2 - دانشکده مهندسی صنایع و مدیریت، دانشگاه صنعتی شاهرود
3 - هیات علمی دانشکده مدیریت، دانشگاه صنعتی شاهرود
کلید واژه: بازارگرایی, مزیت رقابتی, قابلیت فناوری, عملکرد بازار, شرکتهای دانشبنیان.,
چکیده مقاله :
در فضای کسب و کار رقابتی امروزی، سازمانها برای حفظ و بهبود جایگاه خود در بازار چارهای جز بهبود عملکرد و ایجاد یک مزیت رقابتی ندارند. این موضوع برای شرکتهای دانشبنیان که اغلب تازه تأسیس بوده و برای ورود به بازار با چالشهای بیشتری مواجه هستند از اهمیت بالاتری برخوردار است. تحقیق حاضر به بررسی نقش میانجی قابلیت فناوری و مزیت رقابتی در رابطه بین بازارمحوری و عملکرد بازار در شرکتهای دانشبنیان ميپردازد. روش تحقیق از نظر شيوه انجام توصیفی- پیمایشی و از نظر هدف کاربردی بوده و روش نمونهگیری از نوع در دسترس است که از نظرات مدیران ارشد شرکتهای دانشبنیان استان خراسان رضوی بهعنوان مطالعه موردي استفاده ميشود. ابزار جمعآوری دادهها، پرسشنامه استاندارد برگرفته از منابع معتبر بوده که پس از بوميسازي مورد استفاده قرار ميگیرد. پایایی و روایی پرسشنامه نیز با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، و روایی همگرا و واگرا مورد سنجش قرار گرفته و تأیید شده است. پردازش آماری دادهها مبتنی بر رویکرد معادلات ساختاری و با استفاده از نرمافزار اسمارت پیالاس 4 انجام شده است. یافتههای حاصل از تحقیق و آزمون استنباطی فرضیهها، نشان میدهدکه در شرکتهای دانشبنیان، بازارگرایی بر قابلیت فناوری و مزیت رقابتی اثر معناداری دارد. همچنین بین قابلیت فناوری و مزیت رقابتی با عملکرد بازار رابطه مستقیم وجود دارد و در نهایت اینکه نقش میانجی قابلیت فناوری و مزیت رقابتی در رابطه بین بازارگرایی با عملکرد بازار تأیید میشود.
In today’s competitive business environment, organizations can maintain and enhance their market position by attracting new domestic and international markets, thereby achieving organizational growth and greater profitability. Accordingly, improving performance and creating competitive advantage, as two key components of market performance, have always been major concerns of top managers. This issue is particularly important for knowledge-based companies, startups, and markets characterized by high entry barriers. In this regard, the present study examines the mediating roles of technological capability and competitive advantage in the relationship between market orientation and market performance in knowledge-based companies. The research method is descriptive–survey in nature and applied in terms of purpose. The sampling method is based on accessibility and draws on the opinions of senior managers, marketing managers, and sales managers of knowledge-based companies in Razavi Khorasan Province as the case study. The data collection instrument is a standard questionnaire adapted and localized from reliable sources. The reliability and validity of the questionnaire were assessed using Cronbach’s alpha, composite reliability, and convergent validity. Statistical analyses were conducted using SmartPLS 4 software. The findings and inferential hypothesis testing indicate that, in knowledge-based companies, market orientation has a significant effect on technological capability and competitive advantage. In addition, technological capability and competitive advantage have a direct relationship with market performance. Finally, the results confirm the mediating roles of technological capability and competitive advantage in the relationship between market orientation and market performance.
1- هویدا، رضا، چوپانی، حیدر، خوران، عبداله، و غلامزاده، حجت. نقش ارتباطات سازمانی اثربخش و اعتماد سازمانی در توسعه و بهبود نوآوری سازمانی مدارس. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، 5 (2)، صص 117-146، 1394.
2- حیدرپناه، زهرا. نقش نوآوری کارکنان در بهبود شرایط سازمانی (مورد مطالعه شهرداری استان فارس). فصلنامه علمی نگرشهای نوین بازرگانی. 3(1)، 1401.
3- بهاری، آرمان، و مودی، بهنوش. بررسی بازارگرایی و عوامل مؤثر بر آن، هفتمین کنفرانس بینالمللی اقتصاد و مدیریت. 1395.
4- دعایی، حبیباله، بختیاری، عباس. تأثیر فرهنگ بازارمحوری بر عملکرد بازرگانی شرکتهای قطعهساز خودرو مشهد. پژوهشنامه بازرگانی، 11(42)، صص 53-82، 1386.
5- فاریابی، محمد، تجویدی، رعنا، و تجویدی، مینا. بررسی رابطه بازارمحوري و مزیت رقابتی در گروه صنایع تراکتورسازي ایران. فراسوی مدیریت، 5(17)، صص 160-131، 1390.
6- فرجپور پیربستی، مقداد، صالح اردستانی، عباس. الگوی بازارگرایی با رویکرد تکنولوژیهای نوین و مسئولیت اجتماعی (بهعنوان یک مؤلفه اخلاقی)، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، 16، 96-102، 1400.
7- مدهوشی، مهرداد، طبیبی، محمدرضا، و دلاوری، حمیدرضا. تأثیر بازارگرایی و گرایش کارآفرینانه بر نوآوری در کسب و کارهای کوچک و متوسط. پژوهشنامه بازرگانی، 17(65)، صص 136-115، 1391.
8- هادینسب، امیرحسین؛ دهقانی اشکذری، منصور. بررسی تأثیر مدیریت لجستیک سبز بر عملکرد مالی با توجه به نقش تعدیلگر عملکرد بازار (مطالعه موردي: كارخانجات كاشی استان یزد). مطالعات اقتصاد، مدیریت مالی و حسابداری. 7(4)، صص 126-111، 1400.
9- مهدیهنیا، جواد. تأثیر جهتگیری استراتژیک بر تواناییهای نوآوری و عملکرد بازار. پنجمین کنفرانس ملی اقتصاد. مدیریت و حسابداری، اهواز، ایران، 1399.
10- نکوئیزاده، مریم؛ گلمحمدی، عماد. نقش تعديلگري پويايي بازار بر رابطه قابلیتهاي بازاريابي و عملكرد بازار. انديشه مديريت راهبردي. 12(2)، صص 378-354، 1396.
11- میرفلاح دموچالی، رضوانه، ابراهیمپور، مرادی، تأثیر قابلیت فناوری اطلاعات بر عملکرد شرکت: نقش میانجیگری قابلیت مدیریت فرایند کسب و کار و قابلیت یکپارچگی زنجیره تأمین، فصلنامه توسعه تکنولوژی صنعتی، 17(35)، صص49-62، 2019.
12- ابراهیمپور ازبری، مصطفی، مرادی، محمود، میرفلاح دموچالی، رضوانه. تأثیر قابلیت فناوری اطلاعات و قابلیت یکپارچگی زنجیره تأمین بر عملکرد توسعه محصول جدید: نقش تعدیلگری ظرفیت جذب دانش. مدیریت توسعه فناوری، 6 (1)، صص 136-109، 1397.
13- محمودزاده، ابراهیم، باقری، ابوالفضل، و دهقانپیر، علی. تأثیر ابعاد فناوری برتر بر عملکرد بازار محصولات جدید. مدیریت توسعه فناوری، 3 (1)، صص 31-62، 1394.
14- تقویفرد، محمدتقی، غفوریان شاگردی، امیر، بهبودی، امید. بررسی تأثیر بازارگرایی بر عملکرد تجاری (مطالعه موردی: شرکتهای تولیدی پذیرفتهشده در بورس اوراق و بهادار تهران)، کاوشهای مدیریت بازرگانی، 7(13)، صص 205-227، 1394.
15- فرهادیار، علی؛ اسکندریان، مهناز؛ قاضی نظامی، راحله؛ بیات، محبوبه. بررسی ارتباط متقابل مدیریت دانش مشتری و نوآوری و اثرات آنها بر عملکرد بازار (مطالعه موردی: شرکتهای نانوغذا در ایران). فصلنامه مطالعات مدیریت و حسابداری. 6(4)، صص 310-295، 1399.
16- ملک اخلاق اسماعیل، رمضانپور اسماعیل، ایزدیار صدیقه. بررسی رابطه و تأثیر طرح بازاریابی بر بهبود عملکرد بازاریابی در صنعت پتروشیمی. فرایند مدیریت و توسعه. ۲۵ (۴) :۱۴۳-۱۶۵، ۱۳۹۱.
17- Azeem, M., Ahmed, M., Haider, S., & Sajjad, M. Expanding competitive advantage through organizational culture, knowledge sharing and organizational innovation. Technology in Society, 66, 101635, 2021.
18- Lettice, F., Tschida, M., & Forstenlechner, I. Managing in an economic crisis: The role of market orientation in an international law firm. Journal of Business Research, 67(1), pp. 2693-2700, 2014.
19- Schulze, A., Townsend, J. D., & Talay, M. B. Completing the market orientation matrix: The impact of proactive competitor orientation on innovation and firm performance. Industrial Marketing Management, 103, pp. 198-214, 2022.
20- Zhou, W., Su, D., Yang, J., Tao, D., & Sohn, D. When do strategic orientations matter to innovation performance of green-tech ventures? The moderating effects of network positions. Journal of Cleaner Production, 279, 123743, 2021.
21- Wahyono, Hutahayan, Benny, The relationships between market orientation, learning orientation, financial literacy, on the knowledge competence, innovation, and performance of small and medium textile industries in Java and Bali. Asia Pacific Management Review, 26(1), pp. 39-46, 2021.
22- Adeniran, Tejumade V. & Johnston, Kevin A. Investigating the dynamic capabilities and competitive advantage of South African SMEs. African Journal of Business Management Vol. 6(11), pp. 4088-4099, 2012.
23- Tirtayasa, S. & Rahmadana, M.F. Mediating Effect of Product Innovation on Market Orientation and Marketing Performance of SME'S During the COVID-19 Pandemic in Indonesia. International Journal of Sustainable Development & Planning, 18(2) pp. 393-405, 2023.
24- Gangwani, K.K. & Bhatia, M.S. The effect of market orientation and technology orientation on industry 4.0 technologies and market performance: role of innovation capability. Industrial Marketing Management, 118, pp. 231-241, 2024.
25- Aydin, H. Market orientation and product innovation: the mediating role of technological capability. European Journal of Innovation Management, 2020.
26- Fatonah, S., & Haryanto, A. Exploring market orientation, product innovation and competitive advantage to enhance the performance of SMEs under uncertain evens. Uncertain Supply Chain Management, 10(1), pp. 161-168, 2022.