اعتبار شرط سلب مسئولیت در تدلیس در حقوق ایران و انگلستان
محورهای موضوعی : حقوق مدنیمحسن پورعلی 1 , رضا مقصودی 2 *
1 - دانشجوکارشناسی ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 - دانشیار حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
کلید واژه: مسئولیت مدنی پزشک, هوش مصنوعی پزشکی, تصمیمگیری بالینی مشترک, تقصیر, رابطه سببیت, CDSS, مسئولیت تولیدکننده.,
چکیده مقاله :
تدلیس بهعنوان یک سبب معیوبکنندۀ تراضی، جایگاه معتنیبهی در حقوق قراردادها دارد و ضمانت اجرای آن در نظامهای حقوقی ایران [مطلقاً] و انگلیس [غالباً]، اعطای حق فسخ به طرف فریبخورده است. با این حال، مسألۀ امکان یا عدم امکان تحدید یا اسقاط آثار تدلیس از طریق درج شرط سلب مسئولیت در قرارداد، از مباحث چالشبرانگیز در حقوق ایران بهشمار میرود؛ چرا که دیدگاه غالب حقوقدانان، بر بطلان مطلق چنین شرطی استوار است و این عده، چنین شرطی را مغایر نظم عمومی، اخلاق حسنه و اصل لزوم حسننیت در پیمانها میدانند. در مقابل، حقوق انگلستان ضمن پذیرش اصل حمایت از طرف فریبخورده بهعنوان یک قاعدۀ عام، رویکردی انعطافپذیرتر اتخاذ کرده و در موارد محدودی که عنصر تقلب و فریب وجود ندارد و بیاحتیاطی قابل مسامحه است، اعتبار شرط سلب مسئولیت را در صورت احراز معیار «معقول بودن» پذیرفته است. بهنظر میرسد که هرچند در موارد تدلیس متقلبانه، نفوذ هرگونه شرط سلب یا تحدید مسئولیت با فلسفۀ حمایت از سلامت معاملات ناسازگار است، اما در فرض فقدان سوءنیت، بهویژه در روابط میان اشخاص حرفهای و در شرایطی که شرط مزبور با آگاهی طرفین و در چارچوب تخصیص عقلایی ریسک درج شده باشد، میتوان با الهام از معیار معقول بودن در حقوق انگلستان و با اتکا بر اصول آزادی قراردادی، اصل صحت و عمومات ماده ۴۴۸ قانون مدنی که سقوط خیار تدلیس را استثناء نکرده است، امکان اعتبار چنین شرطی را در حقوق ایران نیز پذیرفت. این رویکرد ضمن حفظ حمایت از طرف فریبخورده، با مقتضیات اقتصادی و تجاری معاملات معاصر سازگارتر بهنظر میرسد.
Fraudulent misrepresentation, as a factor that vitiates consent, holds a significant position in contract law, and its remedy in the legal systems of Iran [absolutely] and England [generally] is the granting of the right of rescission to the deceived party. However, the issue of whether the effects of misrepresentation can be limited or waived through the inclusion of an exemption clause in the contract is considered a challenging matter in Iranian law; this is because the dominant view among legal scholars is based on the absolute invalidity of such a clause, regarding it as contrary to public order, good morals, and the principle of good faith in agreements. In contrast, English law, while recognizing the principle of protecting the deceived party as a general rule, has adopted a more flexible approach and, in limited cases where the element of fraud and deception is absent and the negligence is excusable, has accepted the validity of exemption clauses upon satisfying the criterion of “reasonableness.” It appears that although in cases of fraudulent misrepresentation the effectiveness of any clause excluding or limiting liability is inconsistent with the philosophy of protecting the integrity of transactions, in the absence of bad faith—particularly in relationships between professional parties and where the clause has been included with the awareness of both parties and within the framework of a rational allocation of risk—the validity of such a clause may also be accepted in Iranian law. This conclusion may be supported by drawing inspiration from the reasonableness criterion in English law and relying on the principles of contractual freedom, the presumption of validity, and the general provisions of Article 448 of the Civil Code, which does not exclude the waiver of the option of rescission for misrepresentation. Such an approach, while preserving protection for the deceived party, appears more compatible with the economic and commercial requirements of contemporary transactions.
1. Abdipour, E., & Rezaei, R. (2023). The impact of intentional breach of contract on exemption clauses: A comparative study in Roman-Germanic, Common law, and Iranian systems with emphasis on judicial practice and Islamic jurisprudence principles. Comparative Research on Islamic and Western Law, 10(3), 123–152. [In Persian]
2. Akbarzadeh, R., & Adhami, S. (2021). The scope and effects of exemption clauses from the perspective of Imamiyyah jurisprudence. Scientific Quarterly of Modern Jurisprudence and Law, 2(7), 87–106. [In Persian]
3. Amemi, S. A.-M. (2009). The concept of misrepresentation and its status in Iranian, English, and Islamic jurisprudence. Quarterly Journal of Legal Perspectives, 46–47, 11–24. [In Persian]
4. Asadinejad, S. M. (2014). Fundamentals of Civil Law 3. Nashr Asar-e Hoqouqi Haghigh, 1st ed. [In Persian]
5. Bayat, F., & Shirin, —. (2018). Comprehensive Commentary on the Civil Code. Arshad Publications, 15th ed. [In Persian]
6. Emami, S. H. (2006). Civil Law, Vol. 1. Eslamiyeh Publications, 26th ed. [In Persian]
7. Ghassamzadeh, S. M. (2014). Contract of Sale, Conditions, and Options. Mizan Publishing, 1st ed. [In Persian]
8. Habibzadeh, T. (2010). Realization of misrepresentation in electronic contracts. Judicial Law Journal, 74(71), 111–123. [In Persian]
9. Hajian Foroushani, Z., & Gharamaleki, A.-M. (2015). A jurisprudential and legal analysis of the waiver of all options. Civil Jurisprudence Teachings, 12, 151–172. [In Persian]
10. Heidari, S. R. (2018). A review of comparative law in Iran, France, and England. Journal of Legal Studies, 19, 151–178. [In Persian]
11. Hooley, R. (2016). Contractual estoppel and the Misrepresentation Act 1967. University of Cambridge Faculty of Law Research Paper No. 57/2016.
12. Jafari Langeroudi, M. J. (2000). Annotated Collection of the Civil Code. Ganj Danesh, 2nd ed. [In Persian]
13. Katouzian, N. (2004). General Rules of Contracts, Vol. 1. Enteshar Co., 6th ed. [In Persian]
14. Katouzian, N. (2006). Introduction to Law and the Study of the Iranian Legal System. Enteshar Co., 48th ed. [In Persian]
15. Katouzian, N. (2022). Elementary Course in Civil Law: Legal Acts—Contracts and Unilateral Acts. Ganj Danesh Publications, 26th ed. [In Persian]
16. Klass, G. (2023). Misrepresentation and Contract. In Research Handbook on the Philosophy of Contract Law. Edward Elgar Publishing.
17. Kohnari-Nejad, A., & Ghaedi, A. (2023). Exemption clauses in English law: Interpretative foundations and control mechanisms with a consumer law approach. Scientific Quarterly of Modern Jurisprudence and Law, 4(14), 24–43. [In Persian]
18. Kouhestani, A., & Habibi, H. (2022). Legal Texts Memory Aid. Dorandishan, 10th ed. [In Persian]
19. Mirhashemi, Z. S. (2012). The rule of deception and misrepresentation in light of the unity of liability rules. Matin Research Journal, 14(57), 153–163. [In Persian]
20. Mirzaei, M. J. (2018). Invalidity of exemption clauses in contracts with emphasis on Islamic jurisprudence, Iranian, and French legal systems. Journal of Legal Studies, 21, 195–212. [In Persian]
21. Nikooi, M. (2014). Instances of invalidity of exemption clauses: A comparative study. Journal of Private Law Studies, 44(2), 253–273. [In Persian]
22. Stone, R. (2002). The Modern Law of Contract (5th ed.). Cavendish Publishing Ltd., London.
23. Safaei, S. H. (2019). Elementary Course in Civil Law, Vol. 2. Mizan Publishing, 31st ed. [In Persian]